De originele opname van het vertrek der Franse vluchtelingen in Weert
GAW Beeldbank A11681

Beeldmateriaal meer dan alleen plaatje bij praatje

Naast de duizenden en duizenden archiefstukken herbergt het archief ook de nodige foto’s, die tot de meest geraadpleegde onderdelen uit het archief behoren. Vele instanties en particulieren helpt het archief aan materiaal bij tentoonstellingen en publicaties. Zo is het archief al enkele jaren partner bij de realisatie van de expo Weert Veranderd en wordt het gevraagd voor het leveren van ‘plaatjes’ bij allerlei publicaties.

Voor velen mag een dergelijke foto een leuke illustratie zijn, een welkome afwisseling van de tekst maar het zal hopelijk niemand verbazen dat foto’s informatie bevatten en onze kennis over de geschiedenis kunnen vergroten. Een mooi voorbeeld daarvan is een foto die een gebeurtenis betreft, waaraan we ook in deze rubriek aandacht hebben besteed: de opvang van Franse vluchtelingen in oktober 1918 in Stramproy en Weert.

Aankomst?

De foto waar het om gaat (inv. nr A11681) werd voor het eerst gepubliceerd in Weert en in oude ansichten, deel 2 (nr. 63) en toont een groep vluchtelingen die onder begeleiding van Nederlandse soldaten met de tram op het goederenemplacement van het spoor langs de parallelweg aankomen in Weert. Zo het onderschrift bij de foto. Maar is dat zo? Bij iemand met kennis van de situatie rond het spoor zou bij het zien van dit tafereel al de vraag moeten rijzen of hier wel sprake is van een tramlijn.
Meer nog, waar ligt de Parallelweg dan die er in die tijd al was? En kunnen we uit de foto wel opmaken of de mensen nu aankomen dan wel vertrekken. Kortom: is het onderschrift wel juist?
Dat lijkt een lastige vraag om te beantwoorden maar bestudering van het origineel levert al gelijk een interessante ontdekking op. De foto is namelijk in het echt een stuk groter. Bij het plaatsen van de foto in bovengenoemd boekje hebben de schrijver of vormgever ‘ingezoomd’ op de voorgrond, de handeling waar het om ging. Heel begrijpelijk. Maar daarmee beroofden zij de lezer/kijker ook van een belangrijk gegeven voor de duiding van de foto.

Belangrijk detail

Niet alleen is het linker deel (met duidelijk herkenbaar treinspoor), ook de scene in de linkerbovenhoek is weggevallen. Laat dit nu een belangrijk gegeven zijn voor de bepaling van de locatie en daarmee ook van wat er gebeurt. We kijken hier tegen de oostzijde aan van het station. Daardoor wordt ook duidelijk dat hier niet het spoor bij de parallelweg westelijk van het station, is bedoeld maar het oostelijk deel. De getoonde weg is die, die het (vracht)verkeer de mogelijkheid geeft het perron te bereiken. Deze weg, ter hoogte van de busperrons, ligt er nog steeds. Daarmee staat de locatie onomstotelijk vast en kunnen we gezien de looprichting van de mensen concluderen dat we niet te maken hebben met de aankomst maar met het vertrek van vluchtelingen per spoor.

Station

Maar er is nog meer. Met het inzoomen op de menigte is ook het zicht op het Stationsplein weggevallen. Vergroten we dit deel uit (zie de detailopname) dan worden ook activiteiten op het plein zichtbaar. We zien groepjes mensen, een auto, een kar en - belangrijker - een aantal tramwagons. Na de aanleg van de tramverbinding met Maaseik werd er voor (of in) de oorlog een vertakking aangelegd via de Stationsstraat naar de Parallelweg. Daar lag immers de spoorlijn. Opnamen van een tram op dit stuk van de lijn ontbreken in het archief. Maar deze foto laat duidelijk zien dat er op het stationsplein tramwagons stonden en dat die samen met foto’s in ander bronnen mogelijk veronderstellen dat ook de tram werd ingeschakeld bij het halen van vluchtelingen. (Afbeeldingen zijn te vinden in het boek Oorlogsgasten van Evelyn de Roodt (p. 345) en op de website van www.spaarnestadphoto.nl; zoekterm Weert).
Zo biedt deze foto zelfs in de details nog allerlei informatie; of meer nog, zijn het de details op de achtergrond die in belangrijke mate de waarde van de opname als historisch document bepalen. Dat het daarbij zaak is om de originele afdruk te bekijken is eveneens overduidelijk.

Weer meer vragen

Met het materiaal in het archief, de beelden in het fotoarchief Spaarnestad en de film over de vluchtelingen in het Instituut voor Beeld en Geluid te Hilversum is interessant beeldmateriaal van deze bijzondere dag in Weert beschikbaar. Daarmee is de kennis van die dag, c.q. periode vergroot. Maar antwoorden op alle vragen geven de beelden nog niet. Wat dat betreft geldt ook hier dat nieuwe informatie ook weer nieuwe vragen oproept. Hadden de trams op de foto vluchtelingen vervoerd? Speelde de tram nog een rol bij het verdere transport?
Een verdere bestudering van schriftelijke en visuele bronnen is nodig om daar weer antwoord op te geven. Maar dat is iets voor een andere keer.

Theo Schers
gemeentearchief Weert

Bron

Land van Weert kantern Typisch Weert rubriek Toen en noow 7 februari 2010

Terug in de tijd

Ga naar het overzicht Toen en Noow 2010

Ga naar het overzicht Toen en Noow vanaf 2008