Appels voor Zwarte Ratten…

Tanks van de Zwarte Ratten trekken Weert binnen
GAW Beeldbank Collectie Biezenaar geen nr.

Vraag een Weertenaar wat er zoal gevierd wordt in Weert in september, dan volgt daar bijna zeker als antwoord op: ‘De kermis’. Niet verwonderlijk natuurlijk voor een feest - tegenwoordig heet dat dan gelijk een evenement - dat ook ver buiten de stadsgrenzen bekendheid geniet. Maar menigeen en zeker de oudere inwoners zullen zich haasten om daar de bevrijdingsdag van Weert, 22 september, aan toe te voegen. Het is dus meer dan passend om in de aflevering van Toen en Noow van september stil te staan bij deze belangrijke gebeurtenis, nu 70 jaar geleden.

Jan Biezenaar

Het ligt voor de hand daarbij te kiezen voor een opname van Jacques en Joseph de Haan; u weet wel de twee broers waar aan we vele prachtige opnames uit de periode 1940-1945 te danken hebben. Mij leek het echter aantrekkelijk om nu eens een andere, niet minder interessante bron voor beelden uit die periode, aan te boren. Ik doel hier op de collectie van Jan Biezenaar. Deze geboren Nederweertenaar (1912-1995) groeide op langs de Zuid Willemsvaart. De binnenvaartschipperij werd een van zijn grote hobby’s, de andere de fotografie. Van hem is een grote collectie foto’s bewaard waarin hij allerlei gebeurtenissen op de gevoelige plaat vastlegde. Daaronder ook de Tweede Wereldoorlog zowel in zijn geboorteplaats als in Weert, waar hij gemeentesecretaris werd en korte tijd woonde.

Appels

Zwarte Ratten worden onthaald met appels
GAW Beeldbank Collectie Biezenaar geen nr.

Voor deze gelegenheid laat ik u ook graag twee opnamen zien, ontegenzeglijk kort na elkaar gemaakt; maar de een al eerder gepubliceerd en dus mogelijk bekend, de ander nooit en daarom nauwelijks bekend. Beide laten wel dezelfde gebeurtenis zien: het binnentrekken van Engelse tanks over de Emmasingel in Weert op 26 september 1944. Op beide begroeten enkele dolenthousiaste Weertenaren de bemanningen van de langsrijdende tanks allerhartelijkst en bieden hen fruit aan. De grote foto is genomen ter hoogte van het huidige verpleeghuis St. Martinus richting de Biest, de andere, bijna zeker vanuit dezelfde standplaats, gemaakt richting de Maaspoort. Veel van de gebouwen op de foto’s zijn er nog. Opvallend zijn de beschadigingen, die de rupskettingen van de tanks op het tien jaar oude asfalt nu al achterlaten. Enkele dagen later zouden de rupsvoertuigen van de Amerikanen, die op doortocht waren naar Noord-Brabant, de singels opnieuw extra beschadigen.

Zwarte Ratten

Voor vele Weertenaren was het een geweldige ervaring. Na het vertrek van de Suffolks, de bevrijders, kwam op 26 september de 4e Pansterbrigade in Weert aan om het front, dat langs de kanalen Zuid-Willemsvaart en het Kanaal Wessem-Nederweert liep, te bewaken. En deze pantsereenheid had heel wat meer aan materiaal te bieden dat de infanterie. Nu daverden in lange colonnes de tanks, het gemechaniseerde geschut samen met de kleine carriers, de vrachtwagens en ander rollend materieel vanuit de Maaseikerweg, via Maaspoort, Emmasingel en Biest naar de weilanden en akkers ten westen van het kanaal.
De eenheid zou vanwege het mouwembleem met de zwarte rat bij veel Weertenaren in herinnering blijven als de Zwarte Ratten (later maart 1945 zouden de Rode Ratten, de 7e Britse Pantserdivisie, ook nog korte tijd in Weert verblijven).
Het was overigens een lid van deze eenheid die de twijfelachtige eer toekwam om – buiten de slachtoffers van de luchtoorlog - als eerste Britse soldaat op Weerter grondgebied het leven te laten. Op 1 oktober sneuvelde bij het buitenverblijf van pensionaat Saint Louis nabij de spoorwegovergang aan de Roermondseweg Sgt. Tovey. Zijn veldgraf lag een tijdlang langs de weg bij restaurant de Tos.
De eenheid verliet het Weerter land op 8 oktober om afgelost te worden door de Amerikanen. Later zou de eenheid weer voor een rustperiode terugkeren naar Weert en Stramproy.

Vaak gefotografeerd

Dat het voor de Weertenaren een machtig gezicht moet zijn geweest bewijzen ook de talloze foto’s van deze binnenkomst, die door meerdere fotografen werd vastgelegd. Naast Jan Biezenaar waren dat ook de al genoemde Jacques en Joseph de Haan alsook enkele ‘gelegenheidsfotografen’. Zo komt het dat deze binnenkomst met de gebeurtenissen op bevrijdingsdag tot de best vastgelegde hoort uit de bevrijdingstijd. Soms zien we zelfs een en hetzelfde voertuig op diverse foto’s terugkomen.

Wilt u meer weten van deze gebeurtenis; in de expositie Weert Jubileert in 2014 - 2015 te zien geweest in Gemeentemuseum De Tiendschuur.

Theo Schers
Erfgoedcluster Weert


Bron

Land van Weert rubriek Toen en Noow 3 september 2014

Tentoonstelling Weert Jubileert

Terug in de tijd

Ga naar het overzicht Toen en Noow 2014

Ga naar het overzicht Toen en Noow vanaf 2008