Een zittende kraai vangt soms toch wel wat…

Boerderij Bie de Koupman medio 2005
Foto GAW

Dat het aantal te archiveren papieren nog steeds groeit, zal niemand verbazen. Dat komt in de eerste plaats vanwege de papieren neerslag van vele uren noest werken van ambtelijke molens. Zo is het Gemeentearchief op dit moment bezig met de opslag en beschikbaarstelling van het gemeentelijk archiefmateriaal tot 1989, een periode waarin de gemeente nog lang niet digitaal werkte. Maar minder bekend is dat het Gemeentearchief buiten het materiaal van haar ‘eigen’ organisatie archieven van andere instellingen verzamelt en bewaart. U moet dan denken aan de archieven van bedrijven, parochies, verenigingen, fabrieken, stichtingen, die onder de noemer ‘particuliere archieven’ gerubriceerd staan. Hun aantal ligt zo rond de 160! Ik noem enkele voorbeelden: het archief van de FNV afdeling Weert, de Handboogvereniging Concordia, de Eerste Weerter Scheepsbouwmaatschappij, de Dorpsraad Tungelroy en de Werknemerspartij. Denkt u ook maar eens aan mijn verhaal van Sinterklaas in van afgelopen aflevering Toen en Noow. De gegevens daarvoor zijn afkomstig uit een particulier archief, namelijk dat van de St. Vincentiusvereniging.

Werving

Hoewel het Gemeentearchief zijn best doet actief te werven, is het nog altijd zo dat de verenigingsbesturen of particulieren de eerste stap doen en het Archief benaderen voor schenking van archiefmateriaal. Een enkele keer gaat het niet om een papieren archief maar om fotocollecties of een bibliotheek. In deze aflevering daarom niet zozeer aandacht voor de bezienswaardigheden op een ‘plaatje van toen’, maar voor een dergelijke recente aanwinst.

Jan Coolen

Onlangs kreeg het archief een telefoontje met de vraag of er interesse is in de bibliotheek van wijlen Jan Coolen uit Heel. De naam is bekend omdat Jan Coolen meerdere malen onderzoek deed in het archief. Bovendien herbergt de archiefbibliotheek verschillende producten van zijn diepgravend onderzoek op genealogisch gebied. Jan was begin dit jaar overleden en de weduwe bleef achter met een erfenis van honderden boeken. Of wij interesse hadden? Omdat het werkveld van Jan Coolen zich toespitste op stamboomonderzoek van families uit het Middenlimburgse was de interesse gewekt en een afspraak snel gemaakt.

Kronieken

Jan Coolen (1943-2012), van beroep onderwijzer, legde zich door omstandigheden gedwongen, met hart en ziel toe op het verwerven van genealogische kennis. Die kreeg vervolgens een neerslag in de publicatie van stambomen, genealogieën of zo men wil ‘Kronieken’. Het resultaat: vier ferme, doorwrochte boekwerken over de familie Coolen (1991),  Clerckx (1998), Smeets (2006) en over ‘Koster en molen...’, dat handelde over Ell en het geslacht Koolen (1996).

‘Bie de koupman’

Boerderij de Koupman aan de Coolenstraat in Swartbroek, zoals afgebeeld in de ‘Kroniek Smeets’ van auteur Jan Coolen.

In veel van zijn ‘Kronieken’ staat Jan tevens stil bij de huisvesting en de bouwsels van de generaties. Zo ook bij de boerderij die op dit plaatje te zien is. Deze boerderij, gebouwd circa 1884 door de weduwe Elizabeth Smeets-Koolen, ligt aan de Coolenstraat in Swartbroek. Vroeger heette dat gebied ‘In de Spik’. In de volksmond zou de boerderij bekend worden onder de naam ‘Bie de Koupman’, naar Elisabeths zoon Hendricus Josephus (Driek) Smeets, een koopman. Die had dat niet van vreemden, want zijn moeder was naast landbouwster ook nog winkelierster en verkocht onder ander koffiebonen, rijst, tabak en stroop. Driek zou de boerderij later, zoals wel vaker gebeurde, gaan inrichten als café. Die stap was niet zo vreemd als we naar de ligging ervan kijken. Aan de overzijde lag al sinds 1875 de kapel van de H.H. Drie Gezusters, waar bezoekers uit binnen- en buitenland naar toe kwamen om er te bidden voor genezing en voorspraak. En die hadden daarna wel trek in een drankje. Tegenwoordig ligt naast de kapel ook nog een gedenksteen voor de Engelse soldaat Owles. In de Coolenstraat kwamen bij een vuurgevecht in oktober 1944 een Duitse en een Engelse soldaat om. Het lichaam van de Duitse soldaat werd overgebracht naar IJsselstein, het graf van Owles ligt nu op de Engelse begraafplaats naast de kerk. De boerderij, van een type dat we in deze streken wel vaker tegenkomen, werd later de woonplek van het echtpaar Smeets-Geelen, de overgrootouders van Els Smeets. Die huwde Jan Coolen. En u raadt het al. Dat alles staat netjes beschreven in de ‘Kroniek Smeets’.

Inzage

Buiten de genoemde ‘Kronieken’ verwerkte Jan zijn genealogische onderzoeksdrang ook in twee andere publicaties: het dagboek van Sjaak van Geleuken (2004) en ‘Oppe Foto’, een fotoboek met herinneringen van mensen uit Hunsel, Haler en Uffelsen, evenals hun bijnamen en woningen. U kunt deze publicaties, net als de andere aanwinsten uit de bibliotheek Coolen, na inventarisatie inzien in de studiezaal van het Gemeentearchief. Echter, nu al zijn de gebundelde kopieën van de parochiearchieven (DTB’s) van ondermeer Ell, Baexem, Heel, Aldeneik en die van de burgerlijke Stand van Heythuysen raadpleegbaar in de studiezaal.

Maar misschien wilt u nog een van de publicaties van Jan Coolen zelf in de kast hebben staan? Dat kan. Op de ‘Kroniek Coolen’ en ‘Oppe foto’ na  kunt u nog terecht bij Els Coolen-Smeets (0475) 57 14 01. Zij helpt u graag.

Theo Schers
Erfgoedcluster Weert

Bron

Land van Weert katern Typisch Weert rubriek Toen en Noow 16 december 2012

Terug in de tijd

Ga naar het overzicht Toen en Noow 2012

Ga naar het overzicht Toen en Noow vanaf 2008